هیپنوتیزم

هیپنوتیزم، از تلقین تا واقعیت

هیپنوتیزم

واژه ای که شاید خیلی از افراد با شنیدن آن، به فکر اعمال جادویی یا حقه های قدیمی می افتند که به نظر غیر واقعی و ماوراءطبیعی می آید. اما با آشنایی بیشتر با این واژه- روش های انجام آن و این که تا چه حد واقعی و تاثیرگذار است ممکن است نظرتان در مورد آن عوض شود. قبل از هر چیز بهتر است با مفهوم و تاریخچه این پدیده شگفت انگیز آشنا شوید. هیپنوتیزم شاخه‌ای از علم روانشناسی است که در آن به وسیلهٔ تلقین، شخص از حالت هوشیاری خارج می‌شود و تحت تسلط شخص هیپنوتیزور در می‌آید. هیپنوتیزم یا به طور دقیقتر هیپنوز موجب تسلط دیگری بر فرد نمی شود بلکه دیگری با ضمیر ناخودآگاه آدمی به مکالمه و القای تلقینات می پردازد.

انواع هیپنوتیزم

هیپنوتیزم به دو گونه‌ی خود هیپنوتیزم و دگر هیپنوتیزم بخش‌بندی می‌ شود. همان ‌گونه که از نام این دو شاخه پیداست خود هیپنوتیزم به دست خود فرد و دگر هیپنوتیزم به دست کسی دیگر انجام می ‌شود. انجام هیپنوتیزم در هر دو گونه، نیازمند آگاهی و دانش است و اگر به درستی انجام نشود می‌تواند تاثیرات منفی روانی و عصبی به دنبال داشته باشد.

 

ریشه‌ی واژه‌ی هیپنوتیزم

هیپنوتیزم کلمه ای با ریشه ی یونانی است که از دو واژه هیپنوس به معنی خواب و اوسیس به معنی شرایط غیرطبیعی تشکیل شده است. واژه‌ی هیپنوتیزم در زبان یونانی کهن به معنی خواب عصبی است. این واژه را نخستین بار اتین فلیکس در سال ۱۸۲۰ به کار برد. جیمز برید جراح اسکاتلندی واژه‌ی هیپنوتیزم را در زبان انگلیسی میان مردم رواج داد. معنای هیپنوتیزم در زبان پارسی، خوابگری یا خوابواره است.

 

هیپنوتیزم

تاریخچه

نظرات زیادی دربارهٔ اینکه چه کسی هیپنوتیزم را شروع کرد، وجود دارد. هندوهای هند ادعا می کنند که آنها این شیوه را بنیان نهادند و از آن به عنوان یک دارو برای سلامتی استفاده کردند. هیپنوتیزم مفهومی تازه نیست بلکه هزاران سال است که با نام‌های دیگری مانند خلسه در فرهنگ‌های باستانی وجود داشته اما بایدیادآور شویم که هیپنوتیزم به معنی خلسه نیست. برای نمونه در چین به کمک مدیتیشین به خودهیپنوتیزم می‌ پرداختند. پزشکان در مصر باستان بر این باور بودند که تلقین‌ها و تمرکز حواس می‌ تواند به درمان بیماری‌ها کمک کند. در ایران و هند نیز از هیپنوتیزم برای انجام مراسم دینی و آیینی بهره می‌ گرفتند پس هیپنوتیزم ریشه در فرهنگ شرقی دارد. امروزه این یکی از کاربردهای اصلی هیپنوتیزم است و به روانشناسی مربوط می‌شود. اما پیشرفتهای مهم هیپنوتیزم در سال ۱۸۴۲، هنگامی که جیمز برید (James Braid) شروع به بررسی بیشتر آن کرد، رخ دادند. او که «پدر هیپنوتیزم جدید» نامیده می‌شود اعتقاد نداشت که خواب مغناطیسی باعث هیپنوتیزم می‌شود و فکر می کرد که خلسه‌ها فقط یک «خواب عصبی» هستند. وی در سال ۱۸۴۳ یک کتاب دربارهٔ این موضوع به نام «نوریپنولوژی» نوشت.

 

آیا ما توانایی هیپنوتیزم کردن خود را داریم؟

همانطور که گفته شد خود-هیپنوتیزم یکی از انواع هیپنوتیزم است که فرد به وسیله آن می تواند کنترل کامل بدن خود را در اختیار بگیرد. خود-هیپنوتیزم از گذشته هایی دور تا کنون مورد استفاده قرار می گرفته به طوری که در آسیا ی شرقی استفاده از روش های مختلف مدیتیشن و تمرکز که به نوعی خود-هیپنوتیزم به حساب می آید، همواره رو به افزایش بوده و متود های مختلف آن در کشور های گوناگونی مورد استفاده قرار گرفته است.
از گذشته تا کنون، تقریبا همه مکاتب و عرفاً به نحوی با هیپنوز درگیر بوده‌اند. به عقیده آن ها، ضمیر ناخودآگاه تنها یک تئوریست که توضیح حقایق روی آن سوار می‌شود. هیپنوتیزور نمی‌تواند هرآنچه دوست داشت به سوژه تلقین کند. هیپنوتیزم یک امر خارق‌العاده نیست؛ و کارایی عجیب و غریب ندارد. اگر هم آثار غریبی داشته باشد در عدهٔ کمی دارد و خیلی قابل تکرار و تأیید نیست لذا از منظر علم، بخشی از اتفاقات مشاهده شده در هیپنوز قابل اعتبار و برداشت کلی نیستند.

 

هیپنوتیزم در عصر نوین

افرادی را که قادر به انجام این عمل هستند، هیپنوتیزور می گویند. هر کسی قادر به انجام همچین کاری نبوده و در صورت عدم تخصص فرد هیپنوتیزور، ممکن است خطرات جدی ای فرد هیپنوتیزم شونده را تهدید کند. امروزه هیپنوتیزم شاخه های روان شناختی متعددی دارد به طوری که برای بسیاری از بیماری های اعصاب و روان، درمانی مناسب و حتی برای برخی مشکلات روانی، تنها درمان موجود می باشد. افرادی که تحت هیپنوتیزم قرار می گیرند فشار بسیار زیادی را تحمل می کنند چرا که هم زمان فکر و روح افراد درگیر می شود. محققان مغز این افراد را با تکنیک های تصویربرداری عصبی مورد برسی قرار دادند و متوجه شدند که در زمان هیپنوتیزم تمامی مغز این افراد از جمله ساقه قدامی و شبکه های عصبی در حال فعالیت هستند و به همین دلیل اطلاعاتی که تا به قبل از هیپنوتیزم از آنها آگاه نبوده ایم در زمان هیپنوتیزم نمایان و بیان می شوند و در نتیجه گاها فشار بسیار زیادی به فرد پس از هیپنوتیزم وارد می شود.

 

آیا هیپنوتیزم در علم پزشکی کاربرد دارد؟

امروزه در حالی که بسیاری از افراد از درمان های شیمیایی گریزان بوده و در عین حال بعضی درمان های سنتی نیز تاثیر مناسب و کاملی نداشته و گاها نتیجه عکس می دهند، دنبال راهی مناسب و بی خطر برای درمان بعضی از بیماری های خود می گردند. هیپنوتیزم یکی از انواع راه های درمان بیماری هاست. اما سوالی که در ذهن خیلی از مردم ایجاد می شود این است که آیا این روش درمانی از نظر علم پزشکی ثابت شده و تایید شده هست یا خیر؟
در جواب باید گفت که نقطه نظر ها در این باره بسیار متفاوت است. بعضی از پزشکان، بیماران خود را به متخصصانی در این زمینه معرفی می کنند تا مراحل درمان خود را به روش هیپنوتیزم ادامه دهند. در ادامه برخی از کاربرد های هیپنوتیزم جهت درمان بیماری ها را به شما معرفی می کنیم.

۱٫سندرم تحریک پذیری روده:  مطالعات نشان داده اند که هیپنوتیزم در کوتاه مدت می تواند علائم این بیماری را کاهش دهد و حتی در بعضی از موارد باعث درمان کامل و قطعی این سندروم شود.

۲٫ بی خوابی و اختلالات خواب: هیپنوتیزم می تواند برای کنترل بیخوابی، کابوس های خواب (که بیشتر کودکان ۷ تا ۱۲ ساله را تحت تاثیر قرار می دهد) و همچنین بعضی از اختلالات خواب غیر معمول مانند راه رفتن در خواب، حرف زدن در خواب و … را بهبود بخشد.

۳٫ میگرن: برخی از تحقیقات نشان می دهد که هیپنوتیزم می تواند در درمان میگرن و سردرد نقش مؤثر داشته باشد و به دلیل کمبود عوارض جانبی یک درمان جایگزین مطلوب برای میگرن به شمار می آید. امروزه بسیاری از افرادی که از این بیماری رنج می برده اند توانسته اند توسط روشهای نوین هیپنوتیزم به بهبود کامل دست یابند.

۴٫ کنترل درد بالینی: هیپنوتیزم می تواند اثرات ضد درد حتی در مورد دردهای حاد داشته باشد. که معمولا برای درد ناشی از عمل جراحی کاربرد بسیار زیادی دارد. همچنین می تواند یک روش بسیار مفید برای کنترل درد زایمان در زنان باشد و کمک کند که درد زایمان به مقدار قابل توجهی کاهش یابد.

۵٫ ترک سیگار و ترک اعتیاد: هیپنوتراپی می تواند به افرادی که مایل به ترک سیگار و یا ترک اعتیاد هستند کمک کند و به خصوص اگر با سایر روش های درمانی همراه شود می تواند درمان قطعی و غیر قابل بازگشتی را ایجاد کند. در بسیاری از کمپ های ترک اعتیاد از این روش برای تسهیل پروسه درمان و ترک کمک می گیرند.

 

در پایان باید گفت که هیپنوتیزم هیچ گاه یک پدیده ی ماوراء طبیعی نبوده و افراد با شیوه های متفاوتی به هیپنوتیزم پاسخ می دهند. برخی تجربه شان را به عنوان تغییر حالت هشیاری توصیف می کنند و برخی دیگر هیپنوتیزم را بعنوان حالت نرمالی از توجه متمرکز شده توصیف می کنند که در آن احساس راحتی و آرامش بسیاری دارند. صرف نظر از اینکه افراد چگونه و تا چه درجه ای به هیپنوتیزم پاسخ دهند، اغلب آنها این تجربه را بسیار خوشایند توصیف می کنند.