immune system

سیستم ایمنی؛ عملکرد، اجزا و بیماری ها

سیستم ایمنی به مجموعه ای از ساختارها و فرایندهای موجود در بدن گفته می شود که بدن را در برابر بیماری یا دیگر اجسام خارجی که به طور بالقوه خطرناک هستند، محافظت میکند. هنگامی سیستم ایمنی بدن به درستی انواع تهدیدات را شناسایی می کند از جمله ویروس ها، باکتری ها و انگل ها و آنها را از بافت سالم بدن تمییز میدهد.
سیستم ایمنی را می توان به طور گسترده دسته بندی کرد: ایمنی ذاتی(غیر اختصاصی) و ایمنی تطبیقی یا اکتسابی (اختصاصی).
با توجه به کتابخانه ملی پزشکی (NLM)؛ ایمنی ذاتی همان سیستم ایمنی بدن شما است که با آن متولد شده اید و عمدتا شامل موانع داخلی و خارجی بدن است که تهدیدات را خارج نگه میدارند. اجزای ایمنی ذاتی شامل پوست، اسید معده، آنزیم های موجود در اشک و چربی پوست، مخاط و رفلکس سرفه است. همچنین اجزای شیمیایی آن شامل موادی به نام اینترفرون و اینترلوکین-١ هستند.
ایمنی ذاتی غیر اختصاصی است، به این معنی که از هیچگونه تهدید خاصی محافظت نمی کند.
طبق اطلاعات NLM، ایمنی اختصاصی یا اکتسابی، تهدیدات خاصی را مورد هدف قرار می دهد.
با توجه به پروژه زیست شناسی دانشگاه آریزونا، ایمنی تطبیقی پیچیده تر و پیشرفته تر از  ذاتی است. در ایمنی تطبیقی ، تهدید باید توسط بدن مورد پردازش و شناسایی قرار گیرد و سپس سیستم ایمنی آنتی بادی هایی را که به طور خاص برای تهدید طراحی شده اند را ایجاد می کند. پس از آنکه تهدید خنثی شد،  در صورت ابتلای مجدد سیستم ایمنی اختصاصی آن را به یاد آورده و پاسخ های آینده به همان آنتی ژن را کارآمد تر می کند.

اجزای سیستم ایمنی

گره های لنفاوی: ساختارهای کوچک و لوبیا شکل که حاوی سلول هایی هستند که با عفونت و بیماری مبارزه می کنند و بخشی از سیستم لنفاوی هستند شامل مغز استخوان، طحال، تیروئید و گره های لنفاوی هستند. گره های لنفاوی همچنین حاوی لنف، مایعی روشن هستند که این سلول ها را به قسمت های مختلف بدن منتقل می کند. هنگامی که بدن با عفونت مبارزه می کند گره های لنفاوی می توانند بزرگ شوند و باعث احساس درد شوند.
طحال: بزرگترین ارگان لنفاوی بدن است که در سمت چپ زیر دنده ها و بالای معده قرار دارد و حاوی گلبولهای سفید خون است که با عفونت یا بیماری مبارزه می کنند. طبق گفته موسسه ملی بهداشت (NIH) طحال همچنین میزان خون در بدن و دفع سلول های خونی قدیمی یا آسیب دیده را کنترل می کند.
مغز استخوان: بافت زرد در مرکز استخوان است و گلبول های سفید را تولید می کند. با توجه به اطلاعات NIH، این بافت اسفنجی داخل برخی از استخوانها مانند استخوان لگن و ران ها وجود دارد و حاوی سلول های نابالغ است که سلول های بنیادی نامیده می شوند. سلول های بنیادی به خصوص سلول های بنیادی جنینی که از تخم لقاخ یافته در آزمایشگاه گرفته میشوند، به دلیل انعطاف پذیری آنها در توانایی تبدیل شدن به هر سلول انسانی با ارزش هستند.
لنفوسیت ها: این سلول های نقش مهمی در دفاع از بدن علیه بیماری ها دارند. دو نوع لنفوسیت وجود دارد؛
لنفوسیت هایB که آنتی بادی ها را علیه باکتری ها و سموم تولید میکنند و در درون مغز استخوان بالغ میشوند.
لنفوسیت های T که به نابودی سلول های آلوده و سرطانی کمک میکنند و در تیموس بالغ میشوند. سلول های T-killer یک زیر گروه از سلول های T هستند که سلول هایی را که آلوده به ویروس ها، دیگر پاتوژن ها و سلول های آسیب دیده را می کشند. همچنین سلولهای Tکمکی، تعیین می کنند که چه نوع پاسخ ایمنی به پاتوژن خاصی ایجادشود.

تیموس: این اندام کوچک جایی است که سلولهای T بالغ می شوند.این قسمت اغلب نادیده گرفته شده از سیستم ایمنی بدن در زیر جناغ سینه قرار دارد (و به شکل برگهای آویشن (thyme) است و از این رو تیموس نام دارد) می تواند باعث ایجاد یا حفظ تولید آنتی بادی هایی شود که می توانند ضعف عضلانی را ایجاد کنند. به گفته موسسه ملی اختلالات عصبی و سکته مغزی، جالب توجه است که تیموس در نوزادان تا حدودی بزرگ تر است و تا زمان بلوغ رشد می کند سپس به آرامی کوچک می شود و با افزایش سن با چربی جایگزین می شود.
گلبولهای سفید (Leukocytes) : این گلبول های سفید خون بیماری ها را شناسایی و از بین می برند و بازوی دوم سیستم ایمنی ذاتی هستند.تعداد گلبول های سفید خون بالا به عنوان leukocytosis شناخته می شود. Leukocytes های ذاتی شامل فاگوسیت ها (ماکروفاژ ها، نوتروفیل ها و سلول های دندریتیک)، ماستوسیت ها (Mast Cells) ، ائوزینوفیل ها و بازوفیل ها هستند.

بیماری های سیستم ایمنی بدن

بیماری های مرتبط با سیستم ایمنی بسیار وسیع می باشند، بیماری های آلرژیک مانند رینیت آلرژیک، آسم و اگزما بسیار رایج هستند. به گفته دکتر متی لاو، رئیس بخش آلرژی و ایمونولوژی در Kaiser Permanente هاوایی این موارد در واقع نشان دهنده پاسخ شدید به آلرژن های خارجی می باشند. آسم و آلرژی ها همچنین شامل سیستم ایمنی بدن می شوند.مواد معمولی بی ضرر، مانند گرده علف، ذرات غذایی،کپک ها یا حیوان خانگی، مانند یک تهدید جدی اشتباه گرفته شده و مورد حمله قرار میگیرند که باعث بروز آلرژی میشود.

سایر اختلالات سیستم ایمنی بدن شامل بیماری های خود ایمنی مانند لوپوس و روماتیسم فصلی(rheumatoid arthritis) است.
برخی از بیماری های کمتر شایع در ارتباط با کمبود سیستم ایمنی، کمبود آنتی بادی و شرایط سلولی است که ممکن است به طور ارثی ظاهر شوند.
اختلالات سیستم ایمنی می تواند به بیماری های خود ایمنی، بیماری های التهابی و سرطان منجر شود.
طبق اطلاعات مرکز پزشکی دانشگاه روچستر، کمبود ایمنی زمانی اتفاق می افتد که سیستم ایمنی بدن به اندازه طبیعی قوی نیست و منجر به عفونت های مکرر و تهدید کننده زندگی می شود. در انسان، کمبود ایمنی می تواند حاصل یک بیماری ژنتیکی مانند کمبود شدید ایمنی و یا شرایطی اکتسابی مانند HIV / ایدز و یا از طریق استفاده از داروهای سرکوب کننده ایمنی باشد.
طبق گزارش مرکز پزشکی دانشگاه روچستر، در سویی دیگر، خودایمنی حاصل از حمله بیش از حد سیستم ایمنی به بافت های نرمال بدن به عنوان تهدید خارجی است. بیماری های خود ایمنی رایج عبارتند از تیروئید هاشیموتو،روماتیسم فصلی، دیابت نوع ١ و لوپوس منتشر یا لوپوس اریتماتوس سیستمیک (Systemic Lupus Erythematosus).
بیماری دیگری که به عنوان یک اختلال خودایمنی شناخته می شود، میاستنی گراویس (myasthenia gravis) است.

تشخیص و درمان بیماری های سیستم ایمنی

علایم بیماری های ایمنی متفاوت هستند، تب و خستگی از علائم رایجی است که نشان می دهد سیستم ایمنی بدن به درستی عمل نمی کند.
در اغلب موارد کمبود و ضعف ایمنی با آزمایش های خون تشخیص داده می شود که یا سطح عناصر ایمنی و یا فعالیت عملکردی آنها را اندازه گیری می کند.
شرایط آلرژیک را میتوان با استفاده از آزمایش های خون یا آزمایش پوست آلرژی مورد ارزیابی قرار گیرد تا مشخص شود که چه آلرژن هایی علائم بیماری را ایجاد می کنند.
در شرایط بیش فعالی یا خودایمنی داروهایی هستند که پاسخ ایمنی را کاهش می دهند مانند کورتیکواستروئیدها یا سایر سرکوب کننده های ایمنی که می توانند بسیار مفید باشند .
در برخی از شرایط نیز درمان ضعف ایمنی میتواند با جایگزینی عناصر ایمنی که وجود ندارند باشد مانند تزریق آنتی بادی برای مبارزه با عفونت ها.

درمان ممکن است شامل آنتی بادیهای مونوکلونال نیز باشد. یک آنتی بادی مونوکلونال نوعی پروتئین ساخته شده در  آزمایشگاه است که می تواند به مواد موجود در بدن متصل شود.آنها می توانند برای تنظیم قسمت هایی از پاسخ ایمنی که موجب التهاب می شوند استفاده شوند. با توجه به موسسه ملی سرطان، آنتی بادی های مونوکلونال برای درمان سرطان مورد استفاده قرار می گیرند،آنها می توانند دارو، سموم یا مواد رادیواکتیو را مستقیما به درون سلولهای سرطانی حمل کنند.


بیشتر بخوانید؛ درمان سل با یون مس


نقاط عطف در تاریخ ایمونولوژی

١٧١٨: بانوی موری وورتلی مونتاگو، همسر سفیر بریتانیا در قسطنطنیه، اثرات مثبت ابتلای عمدی به آبله را بر روی جمعیت بومی مشاهده کرد و این روش را بر روی فرزندان خود انجام داد.
١٧٩۶: ادوارد جنر اولین کسی بود که واکسن آبله را ساخت.
١٨۴٠: جیکوب هنله اولین تئوری جرم بیماری را ارائه کرد.
١٨٧٠_ ١٨۵٧: نقش میکروب ها در تخمیر توسط لوئیس پاستور تأیید شد.
١٨٨٠-١٨٨١: تئوری ابتلا باکتریایی می تواند به عنوان واکسن مورد استفاده قرار گیرد توسعه یافت. پاستور این آزمایش را با واکسن کردن مرغ ها به وبا انجام داده است. در ۵ مه ١٨٨١، پاستور ٢۴ گوسفند، یک بز و شش گاو را با پنج قطره از باسیلوس آنتراسیس (سیاه زخم) تضعیف شده، واکسن کرد.
١٨٨۵: جوزف میستر ٩ ساله، پس از اینکه توسط یک سگ هار گاز گرفته شده بود توسط لویی پاستور با واکسن هاری تضعیف شده واکسینه شد. او اولین انسان شناخته شده برای زنده ماندن از هاری است.
١٨٨۶: تبولد اسمیت میکروبیولوژیست آمریکایی نشان داد که کشت با گرمازدایی از باکتری های وبا در حفاظت از ابتلا وبا موثر است.
١٩٠٣: موریس آرتوس واکنش آلرژیک موضعی را که در حال حاضر به عنوان پاسخ آرتوس شناخته شده است توصیف کرد.
١٩۴٩: جان اندرز، توماس ولرر و فردریک رابینز با رشد ویروس فلج اطفال در کشت بافت و خنثی سازی سرم ایمنی و تضعیف این ویروس عصبی را با پاساژ مکرر را نشان دادند.
١٩۵١: واکسن علیه تب زرد توسعه داده شد.
١٩٨٣: ویروس اچ آی وی (ویروس نقص ایمنی بدن انسان) توسط ویروس شناس فرانسوی لوک موتینیر شناسایی شد.
١٩٨۶:واکسن هپاتیت B با مهندسی ژنتیک ساخته شد.
٢٠٠۵:ایان فریزر واکسن پاپیلومای انسانی (HPV) را توسعه داد.


بیشتربخوانید:ویروس HPV چیست؟


سیستم ایمنی؛ عملکرد، اجزا و بیماری ها
نمره شما به این پست